Saga Minjasafns Reykjavíkur
Minjasafn verður til
Um miðja 20. öld tóku æ fleiri bæjarbúar að leiða hugann að því með nokkurri eftirsjá að "hin gamla Reykjavík" væri að hverfa og mundi ekki koma aftur. Árið 1942 barst bæjarstjórn Reykjavíkur skriflega áskorun um stofnun minjasafns í höfuðstaðnum. Áskoruninni var vel tekið og henni vísað til umsagnar Reykvíkingafélagsins, sem var átthagafélag höfuðstaðarins. Um þetta leyti hófst söfnun á gögnum um sögu bæjarins og varð það grundvöllur að skjalasafni Reykjavíkur.
Árið 1945 keypti Reykjavíkurbær 118 málverk og teikningar eftir Jón Helgason biskup. Tveimur árum síðar samþykkti bæjarstjórn Reykjavíkur síðan að stofna Bæjarsafn Reykjavíkur og efna til bæjarsýningar. Reykjavíkursýningin var haldin í hinu nýbyggða húsi Þjóðminjasafns Íslands við Suðurgötu árið 1949. Af því tilefni var efnt til fyrsta söfnunarátaksins á reykvískum forngripum.
Árið 1954 var Skjala- og minjasafn Reykjavíkur formlega stofnað. Því var fengið húsnæði að Skúlatúni 2. Lárus Sigurbjörnsson var ráðinn forstöðumaður þess og hóf hann söfnun forngripa af margvíslegu tagi.
Upphaf Árbæjarsafns
Um svipað leyti var gamla býlið, Árbær, sem lengi hafði verið áningarstaður fólks á leið til og frá Reykjavík, komið í eyði og bæjarhúsin illa farin vegna skemmdarverka og veðra. Árið 1957 samþykkti bæjarráð að þar skyldi gamli bærinn verða endurbyggður og komið upp safni gamalla húsa, sem hefðu menningarsögulegt gildi. Safnið var opnað strax þá um haustið.Fyrsta verkefni Árbæjarsafns var að endurbyggja Árbæinn. Fyrsta flutningshúsið, Smiðshús, var flutt þangað árið 1960. Ári síðar komu Dillonshús og Suðurgata 2. Í dag (2011) eru yfir 20 hús á safnsvæðinu.
Sameining Minjasafns og Árbæjarsafns
Árið 1968 voru Minjasafn Reykjavíkur og Árbæjarsafn sameinuð undir nafni hins síðarnefnda. Þá var einnig samþykkt í borgarstjórn að koma á fót embætti borgarminjavarðar og var fyrst ráðið í það starf 1974. Fyrsti borgarminjavörðurinn var Nanna Hermansson (1974-1984), við af henni tók Ragnheiður Þórarinsdóttir (1984-1989), þriðja í röðinni var Margrét Hallgrímsdóttir (1989-2000) og núverandi borgarminjavörður er Guðný Gerður Gunnarsdóttir (2000-).
Þróun safnsins
Þegar Árbæjarsafn var stofnað, 1957, var það spölkorn fyrir utan byggðina í Reykjavík. Síðan hefur borgin stækkað umtalsvert og nær nú langt út fyrir safnið. En þrátt fyrir bæði Höfðabakkabraut í austri og íbúðabyggð í norðri er landrými ennþá allnokkuð. Einnig nýtur safnið góðs af nálægðinni við Elliðaárdalinn, því gróskusama og víðáttumikla útivistarsvæði. Raunar er aðdáunarvert hve framsýnir frumkvöðlar Árbæjarsafns hafa reynst í flestu tilliti. Þróunarmöguleikar safnsins virðast óþrjótandi um langa framtíð.
Landnámssýningin Reykjavík 871±2
Í maí árið 2006 opnaði Landnámssýningin Reykjavík 871±2 í Aðalstræti 16. Miðpunktur sýningarinnar er skálarúst frá 10. öld, sem fannst þegar grafið var fyrir nýju húsi á horni Aðalstrætis og Túngötu. Sýningin er í umsjón Minjasafns Reykjavíkur.