Fegrunarviðurkenningar 2011

Húsin eru af tveimur kynslóðum íbúðarhúsa og úr tveimur hverfum borgarinnar, Þingholtunum og gamla Vesturbænum og spanna því nokkuð breitt bil í byggingarsögu borgarinnar. Húsin hafa nýlega verið endurnýjuð og eru hvert um sig mjög góður vitnisburður um byggingarlag síns tíma. Þau hafa því mikið varðveislugildi sem hluti af menningar- og byggingarlistasögu Reykjavíkur.

Fyrir rúmri öld tók bæjarbyggð að rísa í Þingholtunum, en þar voru áður stakir torfbæir. Í stað torfbæja risu sumstaðar steinbæir, annars timburhús, sem síðar settu mestan svip á svæðið. Þingholtin eru eitt af fáum hverfum í borginni sem timburhús setja svip sinn á. Þetta svæði byggðist upp á þeim tíma er íbúum fjölgaði mjög ört í Reykjavík. Frá aldamótum til ársins 1915 fjölgaði íbúum um meira en helming, úr 5800 í 14200. Um þetta leyti tók byggðin í Vesturbænum, Þingholtunum og Skuggahverfinu að þéttast. Í kjölfar fjölgunar bæjarbúa varð tilfinnanlegur skortur á húsnæði. Áðurnefnd svæði, Vesturbærinn, Þingholtin og Skuggahverfið, byggðust að mestu skipulagslaust. Þegar lóðir meðfram götum voru fullbyggðar brugðu menn á það ráð að reisa hús í bakgörðum eða breyta útihúsum í íbúðarhúsnæði. Reykjavík nútímans tók að líta dagsins ljós.

Garðastræti 44 – 1942

Húsið að Garðastræti 44 er reist árið 1942 eftir teikningum Sigmundar Halldórsson arkitekts. Húsið er tvílyft á kjallara og að utan var það upphaflega húðað með skeljasandi. Þetta er eitt af hinum glæsilegu íbúðarhúsum sem finna má í hverfunum sem byggð voru á árum seinni heimsstyrjaldar og  gott dæmi um sambýlishús frá þeim tíma. Steining,  þ.e. veggjahúðun þar sem mulin steinefni eru fest í ysta lag steinlíms eða múrs, er eitt helsta sérkenni íslenskra, steinsteyptra húsa frá tímabilinu 1930 til 1960 og mikilvægur hluti byggingarsögunnar. Íslensku steinefnin sem notuð voru í steininguna voru kvars, hrafntinna og kalsít. Kostnaður við steiningu var talinn allmikill fyrstu árin og varð það til þess að Stefán Einarsson trésmíðameistari tók að nota skeljamulning sem var mun ódýrara efni en íslensku steinefnin. Var sú aðferð notuð á mörgum húsum en um hana er oftast notað hugtakið skeljun í stað steiningar.

Sigmundur Halldórsson (1898-1964) arkitekt var búfræðingur að mennt en tók sveinspróf í húsasmíði frá Iðnskólanum í Reykjavík árið 1922. Á árunum 1922-1928 stundaði hann nám við Det Tekniske Selskabs Skole og eftir útskrift þaðan sótti hann tíma í Fagurlistaskólanum í Kaupmannahöfn. Sigmundur rak teiknistofu í Reykjavik fram til 1950 (um hríð með Einari Sveinssyni arkitekt) en var byggingarfulltrúi borgarinnar frá 1957 til dánardægurs.

Húsið Garðastræti 44 ásamt bílskúr og garðvegg hefur nú verið endursteinað á afar vandaðan hátt og hafa megin einkenni hússins og heildarsvipur þess varðveist. Þetta er einkar lofsvert framtak og mikilvægt fordæmi fyrir eigendur þeirra húsa sem hafa varðveislugildi vegna upprunalegrar hönnunar. Faglega ráðgjöf vegna endurgerðarinnar veitti Kristján Garðarsson arkitekt en Múrlína ehf. í Kópavogi annaðist viðgerðina en það fyrirtæki hefur sérhæft sig í slíkum framkvæmdum.

Laufásvegur 10 – 1924

Finnur Ó. Thorlacius gerði árið 1923 teikningu að þriggja hæða steinsteypuhúsi á horni Laufásvegar og Skálholtsstígs. Árið 1924 var fyrsta hæð hússins reist samkvæmt teikningu Finns í nýklassískum stíl. Húsið var hækkað árið 1938 eftir teikningu Guttorms Andréssonar arkitekts í þrílyft hús með porti, kvisti, risi og kjallara. Hækkunin var byggð úr steinsteypu og með eternit þaki. Húsið var þá múrhúðað að utan og steinað með tinnu og kvartsblöndu. Hækkunin er í fúnkísstíl en þeir arkitektar sem fylgdu fúnkísstefnunni voru hugsjónamenn sem vildu bæta þjóðfélagið með góðri hönnun og útrýma heilsuspillandi húsnæði. Kenningin á bak við fúnkísstefnuna er sú að formið leiði af hlutverki mannvirkisins eða fúnksjóninni. Útlit húsanna skuli því endurspegla notkun þeirra. Markmið fúnkísmanna var að útrýma óþarfa skrauti og flúri og hafa hreinleika og nýtingu að leiðarljósi. Skilyrði var að einnig væri gert ráð fyrir nægu sólarljósi og útivistarsvæðum við hönnun húsa.

Húsið hefur nú verið endursteinað á afar vandaðan hátt og hafa megin einkenni hússins og heildarsvipur þess varðveist. Þetta er einkar lofsvert framtak og mikilvægt fordæmi fyrir eigendur þeirra húsa sem hafa varðveislugildi vegna upprunalegrar hönnunar. Faglega ráðgjöf vegna endurgerðarinnar veitti Tryggvi Jakobsson byggingarfræðingur hjá TV ehf. en Sigurvin Ármannsson múrarameistari annaðist viðgerðina.

Þingholtsstræti 17 – 1882

Húsið er reist árið 1882 af Jóni Símonarsyni smið. Húsið er timburhús byggt úr 3″ þykkum stokkum og telst því reisiverkshús en þá er notast við það byggingarlag að hlaða tréstokkum upp milli lóðréttra stoða. Árið 1905 eignaðist Þorsteinn Gíslason ritstjóri og skáld húsið og klæddi hann allt húsið bárujárni og byggði viðbyggingu við norðurgafl þess og inngönguskúr árið 1907. Árið 1920 var húsið lengt um 4,3 m til norðurs og byggð tvílyft viðbygging við norðurgaflinn. Þá var einnig gerð viðbygging við austurhlið hússins.
 Við endurgerð hússins var lögð áhersla á að húsið frá 1882 nyti sín sem best. Til að endurheimta upphaflegt útlit hússins var ákveðið að halda gluggastærðum hvors byggingarhluta fyrir sig og einnig að klæða eldra húsið með láréttum borðum en viðbygginguna með bárujárni eins og tíðkaðist árið 1920. Þá var og tekin sú ákvörðun að mála húsin í mismunandi litum til aðgreiningar.       
Í tíð Þorsteins Gíslasonar var húsið miðstöð stjórnmála- og menningarlífs í Reykjavík en þangað vöndu stjórnmálamenn, listamenn, skáld og rithöfundar komu sínar. Þorsteinn var ritstjóri Lögréttu og Óðins sem og bókaútgefandi. Hann var einnig um tíma ritstjóri Morgunblaðsins.
 Þingholtsstræti er ein merkasta og best varðveitta timburhúsagatan í Reykjavík og er húsið hluti af götumynd hennar. Húsið Þingholtsstræti 17 myndar ásamt með öðrum hliðstæðum húsum í Þingholtunum eina heildstæðustu 19. aldar byggð í Reykjavík og á stóran þátt í að skapa þau sögulegu hughrif sem einkenna Þingholtsstrætið. Húsið ber þess merki að hafa verið endurbyggt af fagmennsku og alúð og er nú til prýði í umhverfi sínu. Faglega ráðgjöf vegna endurgerðarinnar veitti Páll V. Bjarnason arkitekt en Einar Skúli Hjartarson húsasmíðameistari annaðist viðgerðina. 

Það er ósk nefndarinnar að þessar tilnefningar virki hvetjandi fyrir eigendur þeirra húsa í Reykjavík sem teljast hafa varðveislugildi en hefur ekki verið haldið við sem skyldi. Þessi dæmi sýna ótvírætt fram á það að séu hús gerð upp á faglegan hátt eru þau lyftistöng fyrir umhverfi sitt. Með því öðlast þau þann sess sem þeim ber og  hvetja um leið húseigendur í borginni til að leggja sitt af mörkunum til varðveislu byggingararfs borgarinnar.

Tilbaka